Kwas podchlorawy (hypochlorous acid): Przegląd dowodów i stabilności popularnego składnika do pielęgnacji skóry

Kwas podchlorawy (hypochlorous acid HOCl) — jeden z ostatnich składników do pielęgnacji skóry, który zdobył szeroką popularność w mediach społecznościowych. Pomimo niedawnego wzrostu zainteresowania, stosowanie HOCl z pewnością nie jest nowością: jego zastosowanie w medycynie jako środka dezynfekującego rany datuje się na czasy pierwszej wojny światowej. Od tego czasu HOCl uzyskał zatwierdzenie FDA (Amerykańska Agencja Żywności i Leków) do kilku wskazań, w tym do pielęgnacji ran i leczenia infekcji powiek i jamy ustnej. W szczególności, w dermatologii na rynku dostępnych jest kilka stabilizowanych formuł HOCl, które badano w różnych wskazaniach. Obecnie spray z HOCl stał się popularny w mediach społecznościowych: użytkownicy integrują go ze swoimi codziennymi rytuałami urodowymi, stosują jako środek dezynfekujący po treningach oraz wykorzystują do walki z trądzikiem.

Mechanizmy działania

HOCl jest naturalnie produkowany w ramach wrodzonej odpowiedzi immunologicznej organizmu. Powstaje w wyniku wybuchu oddechowego po tym, jak komórki ekspresjonujące mieloperoksydazę fagocytują patogeny. Jego działanie mikrobiocydalne jest spowodowane oksydacyjnym uszkodzeniem białek, DNA i lipidów patogenów, co stopniowo prowadzi do cytotoksyczności i śmierci komórek. HOCl wykazuje działanie mikrobiocydalne na wielu patogenów, w tym na gronkowca złocistego opornego na metycylinę (S. aureus), gronkowca naskórkowego (S. epidermidis), pałeczkę okrężnicy (E. coli) oraz pałeczkę ropne zielone (P. aeruginosa). HOCl ma również liczne mechanizmy przeciwzapalne, takie jak obniżanie aktywności histaminy, leukotrienu B4 (LTB4) i interleukiny-2 (IL-2), a także zwiększanie aktywności transformującego czynnika wzrostu beta.

Zastosowanie w dermatologii

Istnieje wiele opcji dermatologicznego zastosowania HOCl, spośród których najczęstszym jest pielęgnacja ran. HOCl zmniejsza obciążenie drobnoustrojami w zakażonych ranach w zależności od stężenia; przy stężeniu 500 mg/l stopień zmniejszenia liczby drobnoustrojów jest około sześć razy wyższy niż przy 100 {mg/l}. HOCl może również bezpośrednio przyczyniać się do skutecznego gojenia się ran, zwiększając procent epitelializacji w porównaniu z innymi środowiskami, takimi jak sterylny roztwór fizjologiczny. Ponadto, HOCl może odgrywać rolę w zmniejszaniu blizn po ranach. Badanie, które porównywało żel z HOCl i 100% żel silikonowy, wykazało, że żel z HOCl w większym stopniu zmniejszał unaczynienie i wysokość blizn po 16 tygodniach stosowania.

HOCl jest również skuteczny w leczeniu świądu związanego z atopowym zapaleniem skóry (AZS). W badaniach na zwierzętach miejscowe stosowanie HOCl zmniejszało intensywność drapania w takim samym stopniu, jak 0,1% maść dipropionianu betametazonu. W badaniach na ludziach miejscowy HOCl zmniejszał świąd w ciągu trzech dni bez poważnych skutków ubocznych. Inne badanie wykazało znaczne zmniejszenie liczby kolonii S. aureus już po trzech minutach i po jednym tygodniu leczenia za pomocą HOCl. Przypuszcza się, że zmniejszenie liczby S. aureus oraz hamowanie aktywności histaminy, IL-2 i LTB4 są głównymi mechanizmami, dzięki którym HOCl zmniejsza świąd przy AZS. HOCl ma zarówno działanie przeciwzapalne, jak i prozapalne, jednak działanie przeciwzapalne przeważa. Specyficzne mechanizmy przeciwzapalne, a mianowicie wpływ HOCl na proteazy, zależą od stężenia. Przy wysokich stężeniach HOCl zmniejsza aktywność proteaz, powodując efekt przeciwzapalny, a przy niskich stężeniach — zwiększa aktywność proteaz, wywołując odwrotne działanie.

Na koniec, wcześniej już badano rolę HOCl w leczeniu trądziku i łojotokowego zapalenia skóry. Jedno badanie, oceniające skuteczność roztworu HOCl w porównaniu z nadtlenkiem benzoilu w terapii trądziku, wykazało równoważne zmniejszenie zmian zapalnych na twarzy w obu opcjach leczenia. Inne badanie, badające skuteczność żelu z HOCl przy łagodnym i umiarkowanym łojotokowym zapaleniu skóry twarzy i skóry głowy, zarejestrowało poprawę wyników w skali Investigator Global Assessment o 33% w ciągu 14 dni. Do ilościowej oceny skuteczności HOCl w leczeniu tych stanów potrzebne są dodatkowe badania.

Stabilność Kwasu podchlorawego

Chociaż HOCl ma wiele korzystnych właściwości, jego skuteczność krytycznie zależy od stabilności. Na stabilność HOCl w roztworze może wpływać kilka zmiennych, w tym pH i czynniki środowiskowe, takie jak światło słoneczne, temperatura, kontakt z powietrzem oraz obecność innych związków w roztworze. HOCl pozostaje stabilny w zakresie pH od 3,5 do 5,5; poza tymi wartościami (powyżej lub poniżej) stężenie HOCl maleje, a stężenie produktów reakcji rośnie. Na przykład, przy wyższych wartościach pH zwiększa się stężenie podchlorynu sodu, który ma słabszą aktywność mikrobiocydalną niż HOCl. Oprócz pH, kontrola czynników środowiskowych jest również niezbędna do utrzymania stabilności HOCl. Jedno badanie oceniało wpływ światła słonecznego na termin przydatności HOCl i wykazało, że spadek poziomu chloru rozpoczął się 4. dnia w roztworze, który znajdował się na słońcu, i dopiero 14. dnia w roztworze chronionym przed słońcem. Podkreśla to, że światło słoneczne znacząco obniża stabilność HOCl. Oprócz słońca, napromieniowanie lampą UV, kontakt z powietrzem, temperatura powyżej 25 °C, a także obecność związków organicznych i nieorganicznych w roztworze — wszystko to obniża stabilność HOCl. W związku z tym, HOCl należy przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu. Ponadto, kontakt z powietrzem oraz stężenie związków organicznych i nieorganicznych w wodzie, używanej do przygotowania roztworów HOCl, powinny być zminimalizowane.

Produkty dostępne bez recepty (OTC) z Kwasem podchlorawym

Biorąc pod uwagę bardzo specyficzne wymagania dotyczące prawidłowego formułowania i utrzymania stabilności substancji, niezwykle ważne jest dokładne analizowanie charakterystyk i cech postępowania z produktami dostępnymi bez recepty (OTC) zawierającymi HOCl. Obecnie nie istnieją oficjalne instrukcje dotyczące przechowywania lub postępowania z produktami OTC, które zawierają HOCl. Ponadto, masowe formuły kosmetyczne z HOCl nie były badane w badaniach laboratoryjnych (in vitro) czy klinicznych, dlatego nie mamy dokładnych danych dotyczących ich aktywności mikrobiocydalnej. Stężenie HOCl w popularnych sprayach masowych waha się w granicach od 0,012% do 0,02%, co jest dolną granicą stężeń, które skutecznie zmniejszają gęstość drobnoustrojów w ranach. Mimo to, zgodnie z opiniami, osoby z AZS i trądzikiem zgłaszają poprawę objawów i wizualnego stanu skóry przy stosowaniu dostępnych bez recepty sprayów z HOCl. Chociaż to wskazuje na to, że formuły OTC mają pewną skuteczność, prawdopodobnie ustępują działaniem stabilizowanym preparatom na receptę z powodu różnic w produkcji, transporcie i przechowywaniu. Nawet gdy produkt trafia do rąk konsumenta, pozostaje wrażliwy na wiele czynników środowiskowych; w szczególności, dużym problemem jest ciepło, ponieważ wielu użytkowników nosi spray w swoich torbach sportowych, aby używać go jako antyseptyku po treningach.

WNIOSKI

Chociaż dostępne bez recepty środki z HOCl zwiększają dostępność tej wielofunkcyjnej biomolekuły, ich stabilność i stałość efektu pozostają nieznane z powodu braku badań in vitro i in vivo. Biorąc pod uwagę wysoką wrażliwość HOCl na czynniki zewnętrzne oraz niestabilność warunków produkcji marek masowych, można przypuszczać, że spraye kosmetyczne mają inne właściwości funkcjonalne w porównaniu z analogami na receptę. Ponieważ mamy szeroki zakres alternatywnych, zatwierdzonych przez FDA metod leczenia zarówno AZS, jak i trądziku, stosowanie sprayów z HOCl zamiast pierwszej linii terapii opartej na dowodach nie jest zalecane. Jednakże, ponieważ HOCl ma korzystny profil bezpieczeństwa, jego zastosowanie jako środka wspomagającego przynajmniej jest mało prawdopodobne, aby szkodziło. W końcu, potrzebne są dodatkowe badania, aby wyjaśnić poziom stabilności i aktywności mikrobiocydalnej dostępnych bez recepty sprayów z kwasem podchlorawym.